Over spirituele bypass, wantrouwen en de moed om echt te voelen
Steeds vaker ontmoet ik mensen op het spirituele pad die reguliere nieuwsbronnen links laten liggen. Geen kranten meer, geen televisie, geen De Correspondent of Welingelichte kringen. In plaats daarvan vertrouwen ze op alternatieve circuits – via healers, retraites, zelfbenoemde waarheidsvinders, of via ‘wakker’ geachte contacten. Soms zelfs op anonieme Telegram-kanalen of obscure nieuwssites die waarschuwen dat de EU je vrijheid of vermogen wil afpakken.
En dat houdt me bezig. Niet omdat ik het beter weet – maar omdat ik herken hoe het voelt om iets kwijt te raken: het contact, de helderheid, de bedding.
Het is ook niet omdat ik denk dat die mensen dom of slecht geïnformeerd zijn. Integendeel: het zijn vaak gevoelige, bewuste mensen. Mensen die al veel innerlijk werk hebben gedaan, die zich verdiepen in meditatie, plantmedicijnen of lichaamsgerichte therapie. Mensen die zoeken naar waarheid, authenticiteit en vrijheid. Mensen zoals ik.
Maar juist daarom schuurt het.
Een subtiele verschuiving
Wat ik zie gebeuren, is dat oprechte spirituele openheid soms omslaat in iets anders. In een wereldbeeld waarin wantrouwen centraal staat. In het idee dat jij de waarheid ziet, en de rest nog slaapt. Dat jouw intuïtie zuiverder is dan feiten, en dat anderen die dat niet erkennen ‘onder hypnose’ zijn.
Dat wantrouwen komt niet uit de lucht vallen. In een wereld waarin de politiek vaak versnipperd en besluiteloos is, ervaren mensen tegelijk dat grote spelers – in de farmaceutische sector, bij Big Tech, in de financiële wereld – wél veel invloed hebben. Oligopolies bepalen steeds meer hoe we leven, werken en ons informeren, zonder dat het belang van burgers nog centraal staat. En ondertussen raken mensen verstrikt in kafkaëske bureaucratie, waarin hun stem nauwelijks doordringt. Geen wonder dat het vertrouwen afbrokkelt — en dat sommigen hun toevlucht zoeken in alternatieve werkelijkheden.
Daarom zijn onafhankelijke stemmen als Joris Luyendijk, David Van Reybrouck en anderen zo belangrijk. Zij leggen structurele pijnpunten bloot – met nuance, met diepgang, met liefde voor democratie. Ze helpen ons om scherp te blijven, zonder onszelf te verliezen in wantrouwen of simplificatie.
Maar precies op dat snijvlak ligt het kantelpunt: tussen kritisch denken of jezelf verliezen in achterdocht. Tussen wakker willen zijn of je afsluiten voor alles wat niet in je plaatje past. Wanneer wordt ‘je eigen waarheid leven’ geen uitdrukking van vrijheid meer, maar een vlucht uit verbinding met jezelf?
Spirituele bypass
De Amerikaanse psycholoog John Welwood noemt dit spiritual bypassing: het gebruiken van spirituele taal of praktijken om weg te blijven van ongemak, pijn of onopgeloste trauma’s. Niet als bewuste leugen, maar als subtiel verdedigingsmechanisme.
In plaats van aanwezig blijven bij angst, verwarring of kwetsbaarheid, grijp je naar hogere waarheden: “Alles is energie”, “Alles gebeurt met een reden”, “Ik creëer mijn eigen werkelijkheid”. Waarheden die op zichzelf misschien kloppen, maar ook een manier kunnen zijn om het echte voelen te vermijden.
Ik ken die neiging ook. De drang om te begrijpen. Om grip te krijgen. Om iets te maken van het grote niet-weten. En ik heb ook geleerd: als ik werkelijk wil leven in afstemming met wat klopt, moet ik bereid zijn te blijven bij wat ongemakkelijk is. Niet eroverheen, niet erboven — maar erin.
Relaties als oefenveld
Nergens wordt die neiging tot ontwijken zo zichtbaar als in relaties. Juist daar komen oude hechtingswonden omhoog: het gevoel niet gezien te worden, niet begrepen, er niet bij te horen. En juist daar zie ik vaak hoe spirituele concepten – hoe goed bedoeld ook – onbedoeld afstand kunnen creëren.
Dan wordt een conflict ineens een ‘energie die niet meer resoneert’. Of een behoefte aan nabijheid wordt afgedaan als ‘jouw proces’. In plaats van dat we het gesprek aangaan, blijven we hangen in abstractie. Dan is spiritualiteit geen bedding meer voor verbinding, maar een muur om achter te schuilen.
Hoe blijf je dichtbij als de afstand groeit?
Misschien lees je dit niet alleen voor jezelf, maar denk je ook aan iemand in je omgeving. Iemand die – vanuit jouw perspectief – is afgedwaald, of zich heeft teruggetrokken in een wereld die voor jou steeds minder voelbaar of verbonden lijkt met wat écht is.
Steeds weer blijkt het: hoe we de ander benaderen, maakt het verschil. Niet met antwoorden of oordelen, maar met een open hart. Aanwezig. Afgestemd.
Wat dan helpt, is niet om te gaan overtuigen. Niet om het gesprek aan te gaan met een ondertoon van kritiek of afwijzing. Dat zorgt er vaak alleen maar voor dat iemand zich afsluit.
In verbinding blijven, ook als het schuurt
In mijn werk als coach of therapeut lukt me dat vaak goed. In die rol kan ik professioneel aanwezig zijn, met voldoende afstand, en het helemaal bij de ander laten. Maar in meer gelijkwaardige relaties – als vriend, partner of familielid – vind ik dat soms lastiger. Dan ben ik ook gewoon mens. Dan merk ik hoe snel er iets in mij getriggerd wordt, hoe er ongemerkt toch een oordeel insluipt, hoe mijn hart zich net iets sluit. Juist als het me raakt.
Wat vaak beter werkt, is:
- Het contact liefdevol blijven houden, ook als het lastig is. Gewoon laten merken: ik ben er.
- Empathisch luisteren, zonder oordeel. Niet om iets terug te zeggen, maar om echt te begrijpen wat die overtuigingen voor iemand betekenen.
- Open vragen stellen, vanuit oprechte interesse. Bijvoorbeeld: “Hoe is het voor jou om onderdeel van deze groep te zijn?” of: “Wat heeft het je gebracht wat je eerder miste?”
- Mezelf inbrengen en nieuwsgierig zijn, bijvoorbeeld: “Ik heb er een andere visie op maar ik ben wel benieuwd hoe jij dat ziet.”
- Aansluiten bij iemands eigenheid. Praten over dingen van vroeger die je samen deelde — interesses, muziek, herinneringen.
- Blijf dichtbij, als iemand die betrouwbaar is en niet snel wegloopt. Zodat, als er ooit ruimte komt voor twijfel, er ook een veilige bedding is waarin iemand zich niet afgewezen voelt.
Verandering komt nooit van buitenaf. Die moet van binnenuit ontstaan – op een moment dat iemand zich daar veilig genoeg voor voelt. En zolang die ander weet dat jij er bent, zonder oordeel, zonder druk, blijft de deur op een kier.
Terug naar wat echt is
In mijn werk help ik mensen terugkomen bij zichzelf. Niet door te vertellen wat waar is, maar door ruimte te maken voor wat gevoeld wil worden. Via oefeningen als De berg in jou, via Brainspotting, via lichaamsbewustzijn en belichaamd onderzoek. Niet zweverig, maar juist stevig geworteld. Nuchter én spiritueel.
Veel mensen die bij me komen herkennen dat. Ze verlangen naar verdieping – niet naar dogma’s of abstracte waarheden. Ze zoeken iets wat klopt. Wat landt. Wat stil maakt, omdat het echt is.
Een uitnodiging, geen antwoord
Ik weet niet wat de waarheid is. Niet in absolute zin. Maar ik herken wel wanneer iets resoneert – en wanneer iets een omweg is. Een afleiding. Een verhaal dat vooral dient om niet te hoeven voelen.
Deze blog is geen poging om jou te veranderen. Het is een uitnodiging. Aan wie zich herkent. Aan wie voelt dat er iets schuurt. Aan wie zich afvraagt: klopt het nog, wat ik geloof?
Uiteindelijk gaat het er voor mij om hóe ik de ander tegemoet treed. Niet met oplossingen of gelijk willen hebben, maar met een open hart. In afstemming. In aanwezigheid. Zodat er ruimte ontstaat voor iets echts. Misschien is dat ook wat jij herkent. Of waar jij opnieuw naar verlangt.